MenuSen zimowy jest ciekawym rozwiązaniem natury, które pozwala przetrwać mroźny okres wielu gatunkom zwierząt. W poniższym artykule znajdują się najważniejsze informacje o tym niezwykłym zjawisku.
Przetrwanie zimy dla wielu zwierząt jest poważnym wyzwaniem. Mrozy nie są największym problemem, ale przeszkodą w przeżyciu zimy jest ograniczony dostęp do pożywienia. Zwierzęta radzą sobie na różne sposoby, a nawet sen zimowy u różnych gatunków wygląda w inny sposób.
Co to jest sen zimowy?
Chociaż zjawisko określane jest jako sen zimowy, to jest to bardziej stan odrętwienia lub letarg. Sen zimowy może być przerywany lub ciągły, ale nigdy nie trwa krócej niż kilka tygodni, a chociaż nazywany jest zimowym, to może trwać nawet 10 miesięcy.
Zwierzęta muszą odpowiednio przygotować się do letargu. Robią to poprzez jedzenie dużych ilości pożywienia i gromadzenie tkanki tłuszczowej, którą następnie wykorzystują podczas snu.
Wyróżnia się 3 rodzaje snu zimowego:
- ospałość - zwierzęta w tym czasie są przytomne, ale jednocześnie są bardzo powolne, zmęczone i dużo czasu poświęcają na sen
- hibernacja - metabolizm organizmu zostaje spowolniony do minimum, dzięki czemu znacząco zmniejsza się spalanie tłuszczu. W takim stanie zwierzęta mogą spędzić kilka miesięcy bez wybudzania się
- torpor - przerywany sen zimowy. Chociaż procesy życiowe spowalniają, to zwierzę ma płytki sen i co kilka tygodni się wybudza, aby znaleźć coś do jedzenia i napić się wody.
Znaczenie snu zimowego
Zastanawiając się, dlaczego zwierzęta zapadają w sen zimowy, warto zwrócić uwagę na kilka ważnych kwestii:
- dla wielu gatunków zwierząt przeżycie zimy jest niemożliwe
- częściowy lub całkowity brak pożywienia
- duże ryzyko wychłodzenia organizmu (dotyczy w szczególności gadów i płazów)
Są to powody, dla których zwierzęta zapadają w sen zimowy. Umiejętność wprowadzania organizmu w stan letargu pozwala zredukować zużycie energii i zapotrzebowanie na pożywienie w oczekiwaniu na nadejście wiosny.
Czy można obudzić śpiące zwierzę?
Sen zimowy jest interesującym zjawiskiem, a jedno z najczęściej pojawiających się pytań dotyczy budzenia śpiących zwierząt. Odpowiedź jest dość prosta.
Sen zimowy jest systemem obronnym zwierząt. Zapadają w letarg, ponieważ nie są sobie w stanie poradzić z panującymi warunkami. Obudzenie zwierzęcia sprawi, że będzie narażone na mróz i problemy ze zdobyciem pożywienia, a dodatkowo będzie ospałe, a w związku z tym prawdopodobnie nie dotrwa do wiosny. Oznacza to, że nie wolno budzić zwierząt zapadających w sen zimowy.
Gruczoł snu
Wiele gatunków zwierząt zapadających w sen zimowy ma wykształconą dodatkową, brunatną tkankę tłuszczową. Jest to swojego rodzaju rezerwa na wypadek znacznego obniżenia się temperatury lub niespodziewanych pobudek. Mimo tego zapasu obudzone zwierzę szybko zużyje zebrany tłuszcz i będzie miało bardzo małe szanse na przeżycie.
Jakie zwierzęta zapadają w sen zimowy?
Myśląc o śnie zimowym, zazwyczaj w pierwszej kolejności wspomina się niedźwiedzie. Jednak lista gatunków zimujących jest dłuższa i warto się z nią zapoznać.
Jeż
Mały, kolczasty ssak, który wzbudza sympatię w niemal każdym człowieku. Jeże zimują samotnie zwinięte w kulki i schowane pod stertami liści i gałęzi. Ważną informacją jest, że jeże nie potrafią ponownie zapaść w sen zimowy, a w czasie mrozów nie mają szans na znalezienie pożywienia.
Popielica szara
Najbardziej leniwe ze zwierząt żyjących w Polsce. Popielice szare są małymi gryzoniami, które swój sen zimowy rozpoczynają już w sierpniu, a całkowity brak aktywności może trwać nawet do 10 miesięcy bez żadnych przerw. Najczęściej chowają się w niewielkich norkach, dziuplach drzew, a czasem na strychach i w drewnianych budkach dla ptaków.
Suseł
Nie bez powodu w społeczeństwie funkcjonuje zwrot "spać jak suseł". Te sympatyczne zwierzęta, chociaż żyją w stadzie, to hibernują samotnie w swoich prywatnych norach. Przed zapadnięciem w trwający pół roku sen zimowy gromadzą duże ilości siana, a wejście zasypują ziemią, aby utrzymać wyższą temperaturę.
Świstak
Młode osobniki hibernują wtulone w swoich rodziców. Świstaki obniżają temperaturę swojego ciała nawet o 30 stopni Celsjusza i w takim stanie mogą wytrzymać nawet 7 miesięcy. Wejścia do swoich norek zasłaniają mieszanką trawy i korzeni, co stanowi skuteczną ochronę przed mrozem.
Borsuk
Borsuki śpią stosunkowo krótko. Zapadają w przerywany sen zimowy. Co jakiś czas wybudzają się w celu poszukiwania jedzenia i napicia się wody. Czasami zdarzają się sytuacje, w których do śpiących borsuków wprowadzają się lisy, co obu gatunkom przynosi korzyści. Borsuki nie wybudzają się, a oba zwierzęta wzajemnie się ogrzewają.
Nietoperz
Na zimowym niebie rzadko widać nietoperze, ponieważ one również zapadają w sen zimowy. Jest on jednak często przerywany, kiedy latające ssaki wyruszają w poszukiwaniu pożywienia. Śpią w charakterystyczny dla siebie sposób, czyli głową w dół. Najczęściej zamieszkują jaskinie, chociaż równie chętnie osiedlają się na strychach, w piwnicach czy w garażach.
Niedźwiedź
W przypadku niedźwiedzi sytuacja wygląda nieco inaczej niż u pozostałych ssaków. W sen zimowy zapadają w gęstych zaroślach i pieczarach. Samce przesypiają całą noc, a samice wybudzają się w celu urodzenia i wykarmienia młodych. Potrzebują do tego ogromnej ilości zgromadzonego tłuszczu, dlatego bardzo intensywnie szykują się do nadejścia zimy.
Równie istotny jest początek wiosny, kiedy przychodzi pora na odzyskanie straconej energii. Niedźwiedzie w czasie snu zimowego potrafią stracić nawet 200 kg. Chociaż jedzą również rośliny, to głównym źródłem ich energii i zapasów jest mięso.
Gady i płazy
Żółwie, ropuchy, żaby i węże nie są w stanie przeżyć zimy. Ich jedynym ratunkiem jest zapadnięcie w głęboki sen zimowy. Ropuchy i żółwie zakopują się w mule, a węże i jaszczurki chowają schronienia w różnego rodzaju jamach i szczelinach.
Śmiertelność w czasie snu zimowego
Niestety wiele osobników nie jest w stanie dożyć wiosny. Składa się na to wiele czynników, które mogą być przyczyną przerwania snu zimowego. Czasami jest to kwestia pogody. Szczególnie w ostatnich latach na przełomie grudnia i stycznia jest kilka cieplejszych dni, a po nich nadchodzą kolejne silne mrozy. Kiedy ciepło budzi zwierzęta, często nie są w stanie ponownie zapaść w sen zimowy lub zużywają zbyt wiele zgromadzonego tłuszczu, aby dożyć wiosny.
Drugim częstym powodem wybudzania zwierząt jest człowiek. Turyści w lasach, nieostrożne osoby czy zbyt ciekawscy ludzie natrafiają na śpiące zwierzęta i z rozmysłem przerywają ich sen zimowy. Takie zachowanie często prowadzi do śmierci ssaków.
