MenuObecnie łapacz snów wykorzystywany jest jako element dekoracyjny w stylu boho. Zdobi nie tylko sypialnie, ale również salony, tarasy czy lokale komercyjne. Mało kto zastanawia się, jaka jest geneza tego przedmiotu i skąd wzięła się jego powszechnie znana nazwa.
Łapacz snów, czyli indiański amulet
Większość osób domyśla się, że łapacz snów to przedmiot pierwotnie wytwarzany przez plemiona indiańskie. Rzeczywiście, łapacz snów jest formą tradycyjnego indiańskiego amuletu, choć oczywiście komercyjne przedmioty tego typu raczej nie przypominają tych tworzonych przez Indian.
Jak można przeczytać na Nativeamericanvault.com (stronie internetowej sklepu wspierającego rodzimych Indian), pierwsze tego typu amulety tworzone były przez plemię Ojibwe na terenie Ameryki Północnej. Dzięki etnolożce Frances Densmore w latach 20-tych ubiegłego wieku świat poznał legendę plemienia Ojibwe. Opowiada ona o kobiecie-pajęczycy Asibikaashi, która w tym kręgu kulturowym pełni rolę opiekunki. Jak mówi legenda, Asibikaashi odwdzięczyła się pewnej kobiecie za ochronę. Babcia opiekująca się dzieckiem nie pozwoliła wnukowi zabić pająka. W ramach podziękowań pająk stworzył sieć chroniącą śniącą kobietę przed złymi snami - i nie tylko, ponieważ Indianie Ameryki Północnej wierzą, iż sny mogą oddziaływać na realne życie.
W jaki sposób? W skrócie można powiedzieć, że poprzez duszę i psychikę. Sen może sprawić, że zmieni się postępowanie i osobowość. Ponadto, sny mogą pomóc przewidzieć przyszłość, mają ogromne znaczenie symboliczne. Indianie Ojibwe wierzą w komunikację z duchowymi przewodnikami, możliwą właśnie podczas snu. Zatem to, co ludzie Zachodu rozumieją jako wyłapywanie koszmarów, w rzeczywistości jest czymś zupełnie odmiennym. Chodzi raczej o wykorzystanie pełnego potencjału snu, o możliwość odbierania wyłącznie tych dobrych snów. Złe duchy i koszmary są uwięzione na powierzchni sieci, natomiast dobre przeciekają przez pozostawione w sieci przesmyki.
Jak tworzone były tradycyjne łapacze snów?
Obręcz łapacza snów tworzona była najczęściej z drewna, np. z wierzby. Natomiast farbowana na czerwono siatka wewnątrz wykonywana była z włókien roślin, takich jak pokrzywa. Nierzadko zastosowanie znajdowały również ścięgna. Pióra mocowane na łapaczach często miały znaczenie symboliczne. Większość tych szczegółów znamy dzięki pracom wspomnianej już etnolożki Frances Densmore.
Według zapisków badaczki, obręcz mogła mieć znaczenie symboliczne i oznaczać miała krąg życia. Sieć tworzona była na wzór pajęczyny, zgodnie z legendą. Pióra prawdopodobnie miały stanowić łatwą drogę dla dobrych snów - mogły one miękko sunąć po piórach. Korale symbolizują pająka oraz dobre sny, które jeszcze nie zdążyły wydostać się z sieci. Groty strzał mają symbolizować kierunki świata. Takie amulety tworzone były już z myślą o niemowlętach, dlatego każda kołyska ozdobiona była łapaczem snów.
Handel pomiędzy plemionami sprawił, że łapacze snów szybko przestały być domeną wyłącznie plemienia Ojibwe. Stosowane były także wśród plemion Lakota, Yakima czy wśród Siuksów. Legendy nierzadko się różniły, podobnie jak sposób działania amuletu, lecz ostateczna korzyść była taka sama. Dlatego również sama budowa amuletu oraz symbolika poszczególnych elementów może się różnić. W niektórych kulturach stosuje się pazury, końskie włosy czy drogie kamienie.
Łapacze snów a współczesna kultura Indian Ameryki Północnej
W latach 70-tych amulet ten zakorzenił się w kulturach najróżniejszych plemion indiańskich. Dlatego z czasem łapacz snów stał się dla Indian symbolem ich jedności, a więc tak zwanego ruchu panindiańskiego.
W tym samym okresie o łapaczach snów usłyszał świat, a w latach 80-tych rozpoczęła się ich komercjalizacja. Jak czytamy na Nativeamericanvault.com, obecnie Indianie są podzieleni, gdy chodzi o udział w tym procederze. Niektórzy tworzą tradycyjne łapacze snów na sprzedaż, natomiast inni potępiają ich komercjalizację. Jedno jest pewne, nie każdy łapacz snów ma dla Indian znaczenie symboliczne. Aby na takie zasłużyć, łapacz musi być odpowiednio wytworzony i wykorzystywany przez domowników zgodnie z przeznaczeniem.
Oczywiście, komercyjne łapacze snów nie są tworzone z surowców tradycyjnych. Bywa, że stosowane są do ich wyroby pióra. Traktowane są jednak raczej jako element dekoracyjny. Również sama sieć tworzona jest w inny sposób. Tarcza wzorowana na sieci pajęczej zwyczajnie nie każdemu się podoba. Powstają coraz bardziej skomplikowane wzory, tworzone ręcznie bez jakichkolwiek akcesoriów lub szydełkiem.
Niektóre z nich przypominają raczej indiańską mandalę połączoną z elementami charakterystycznymi dla łapacza snów. Z kolei inne tworzone są z wykorzystaniem techniki charakterystycznej dla makram. Najpopularniejsze i najbardziej estetyczne są obecnie łapacze snów złożone z tarczy zdobionej szydełkiem i zakończone długa makramą zwieńczoną piórami. Pióra te często tworzone są ręcznie z zastosowaniem bawełnianego sznurka.
Obecnie łapacze snów pojawiają się także w formie elementów graficznych na pościeli i innych tekstyliach, na obrazkach dekoracyjnych oraz różnorakich akcesoriach. Trzeba przyznać, że prezentują się świetnie i nadają pomieszczeniu niesamowity klimat!
